دام دام

خبر تمام کوچه را به هم ریخته بود. من با دوستانم بازی می کردم. دم در خانه. در سالهای بی خبری. در سالهای کودکی.

مردی زنگ همسایه بغلی ما را زد. منزل آرامی. منزل ناآرام آرامی. خانم آرامی تپل و خندان روبروی مرد ظاهر شد. صدای مرد را نمی شنیدم. خیلی ناراحت به نظر می رسید، اما نه به ناراحتی خانم آرامی در چند لحظه بعد.

خبر احتمالا در یک جمله خیلی خلاصه و آرام گفته شد. مثل تمام خبرهای بد.

خانم آرامی به مرد خیره بود. تصمیمش برای انتخاب عکس العمل یک لحظه بیشتر طول نکشید. یک لحظه کوتاه تا تصمیم گرفت دست هایش را به سمت یقه اش ببرد. دو طرف یقه ی پیراهن بلند کودری اش را گرفت و به دو سمت مخالف کشید. جیغش به اندازه ی جر خوردن پیراهنش از چاک یقه تا پایین شکمش طول کشید. آقای آرامی خودش را به در حیاط رساند. حالا همسرش روی زمین نشسته بود ، گریه می کرد و جیغ می کشید. آقای آرامی به در حیاط تکیه زد. همسایه های چادر به سر و بیژامه پوش دور پیرزن و پیرمرد عزادار جمع شدند. خودم را از لای پای آدم ها به چادر مادرم رساندم و بدنم را به ران پایش چسباندم. بدن مادر ریز ریز تکان می خورد. سرم را بالا آوردم. صورتش چروک و جمع شده بود. داشت گریه می کرد.

#

لباس سربازی پوشیده بود و حتما داشت به سمت خانه شان می رفت. آمده بود مرخصی. اولین و آخرین باری بود که فکر یک همچین مردم آزاری مسخره و بی مزه ای به سرم زد. ظهر بود. من از خواب ظهر فرار کرده بودم تا زنگ یکی از همسایه ها را فشار بدهم و فرار کنم. زنگ منزل کمالی. چون بچه ی همسن و سال من نداشتند که بعدا با هم دعوامان بشود. دستم به زنگ نمی رسید. فکر اینجایش را نکرده بودم. شاخه ی نازک و خشکی از روی زمین برداشتم. مرد داشت از انتهای کوچه می آمد. بی فایده بود. شاخه خیلی نازک و کوتاه بود. مرد پشت سرم رسیده بود. نباید  فرار می کردم. فرار مربوط به بعد از فشار دادن زنگ بود.

دستت به زنگ نمی رسه عمو؟

برگشتم. مهران بود. مهران لباس سربازی پوشیده بود و حتما داشت به سمت خانه شان می رفت. آمده بود مرخصی. عرق از سر و رویش می ریخت. ظهر گرمی بود. سرم را بالا گرفته بودم و مهران را نگاه می کردم. زبانم بند آمده بود. گردنم درد گرفت. دست مهران را دیدم که به سمت زنگ می رفت. امیدوار بودم برق قطع شود تا زنگ صدا ندهد اما صدای یکنواخت کولرهای گازی که از حیاط همه ی خانه ها می آمد تا لحظه ی آخر مطمئنم می کرد که برق قطع نشده. انگشت مهران زنگ را فشار داد و صدای دریییییینگ طولانی زنگ گوشم را پر کرد. شاخه را زمین انداختم و پا به فرار گذاشتم.

می توانستم تصور کنم مهران ماتش برده و آقای کمالی در را باز کرده و با یک مهران سرباز مات که هیچ جوابی برای مزاحمتش آن هم این وقت ظهر ندارد روبرو شده. در حیاطمان را باز گذاشته بودم. دویدم توی حیاط و در را بستم. نفس نفس می زدم. اگر مهران به جای اینکه برود خانه خودشان، مستقیم با همسایه بیاید دم خانه ما و به پدر و مادرم بگوید چی ؟ هیچی. چون این اتفاق نیفتاد.

گوش هایم را تیز کردم و منتظر ماندم. صدای قدم زدنهای بی خیال پوتین های مهران را می شنیدم که پشت در خانه شان متوقف شد. بعد صدای زنگ. یکبار. درییییینگ. دوبار ... صدای باز شدن در هال. دمپایی پوشیدن خانم آرامی. لخ لخ دمپایی ها در طول حیاط.

کیه؟

در باز شد. فریاد شاد خانم آرامی و صدای ملچ و ملوچ بوسه هایش.

خوش اومدی مادر. چرا نگفتی مرخصی داری. الهی مادر فدات. مهران جانم.

صدای مهران مبهوت گفت : مادر دختر آقای کمالی چقدر بزرگ شده!

و من بی هیچ دلیلی با خودم فکر کردم وقتی به سن دختر آقای کمالی رسیدم شاید با یک سرباز که ظهر بی هیچ دلیلی زنگ خانه مان را زده و بعد معذرت خواهی کرده و رفته خانه خودشان، عروسی کنم.

#

دختر آقای کمالی پا برهنه از خانه شان به سمت جمعیت می دوید. همه راه را باز کردند تا خانم آرامی و دختر آقای کمالی همدیگر را بغل کنند. چادر دختر آقای کمالی سر خورد و روی شانه اش افتاد. موهایش مشکی و براق بود. بدون گیر مو. بدون کش سر. صاف اما پریشان، روی شانه هایش. صدای گریه ی مادرم کمی بلندتر شد. روی زمین نشسته بودند و گریه می کردند. خانم آرامی بدون اینکه بخواهد یقه ی جر خورده اش را جمع و جور کند و دختر آقای کمالی بدون اینکه بخواهد موهایش را از مردهای همسایه بپوشاند.

 دختر آقای کمالی میزد توی صورت خودش. حالا دیگر چادرش دور کمرش بود. فاصله ی ضربه ها یکسان و خیلی کم بود. با هر دو دست روی دو طرف صورت خودش می زد و پشت سر هم می گفت: مهران مهران مهران.

و من به این فکر کردم که هرگز وقتی به سن دختر آقای کمالی رسیدم با یک سرباز مات و مبهوت که ظهر بی هیچ دلیلی زنگ خانه مان را زده بود نامزد نکنم. چون بی شک نامزدم غرق خواهد شد. شهید خواهد شد و نهایتا خواهد مرد.

مهران غرق شده بود. شهید شده بود و مرده بود. توی اروند.

#

شب کوچه را چراغانی کردند و جلوی خانه ی آرامی حجله بستند و عکس مهران را با کمی تغییرات و به وضوح خوشگلتر از خودش توی حجله گذاشتند. همه ی اهل شهر توی کوچه ی ما جمع شده بودند. صدای نوحه خوان از بلندگو توی تمام محل پخش می شد. از بین جمعیت و گریه ها و چایی ها و خرما ها خودم را به خانه ی آرامی رساندم. دنبال مادرم می گشتم اما فشردگی باسن های سیاه پوش زن ها نمی گذاشت چهره ی کسی را ببینم.  مثل مورچه ای که ر اه خودش را پیدا کند، خودم را به در اتاق مهران رساندم. زورم به دستگیره سفت در اتاق مهران نمی رسید. تقریبا از دستگیره آویزان شدم و در را باز کردم. اتاق مهران تنها جای خلوت و آرام خانه بود. شش هفت دختر جوان نشسته بودند و داشتند با کاغذ رنگیهای زر ورقی و براق، فانوس ها و  رشته های تزئینی (که برای جشن های تولد و دهه فجر و ... استفاده می شد) درست می کردند. خواهر تازه عروس مهران – مریم – هم بین دختر ها نشسته بود. آرام اشک می ریخت و با قیچی زر ورق ها را می برید. هیچ کدام از دخترها به حضور من توجه نکردند و من را از اتاق بیرون نکردند. بی صدا همان جا کنار در نشستم و درست کردن تزئینات را نگاه کردم. بدون اینکه بدانم وسط این همه عزاداری و ناراحتی و لباس های سیاه، این کاغذهای رنگی و شاد می تواند فردا اشک ها و فریادها و سوز دلها را چند برابر کند. و همه را به یاد عروسی نگرفته ی مهران بیندازد و دل همه را برای دختر آقای کمالی بسوزاند.

#

نزدیک ظهر از خواب بیدار شدم. کسی توی خانه نبود. در حیاط را باز کردم. قیامت بود. زن و مرد توی کوچه ایستاده بودند. حلقه وار . دور یک رینگ فرضی. همه منتظر اتفاقی بودند. منتظر شروع مراسمی. نمی توانستم از بین پاها به وسط رینگ برسم. یکهو کسی زیر بغلم را گرفت و از زمین بلندم کرد. پسر جوانی از بستگان پدر بود. من را روی شانه اش گذاشت.

می بینی عمو؟

از شنیدن کلمه عمو پشتم یخ کرد.

دستت به زنگ نمی رسه عمو؟

می دیدم. پسر های جوان محل، داخلی ترین ردیف دایره را تشکیل داده بودند. طبل هایی از گردنشان آویزان بود. همه لباس سیاه پوشیده بودند.

یک نفر که وسط دایره ایستاده بود چوب بلندی که پرچم قرمز و بزرگی به انتهایش وصل بود در دست داشت. همه سکوت کرده بودند. آن یک نفر کش دار فریاد زد : حیدر! جمعیت جواب دادند: یا علی! مرد پرچم را بر فراز سر جمعیت تکان داد و مراسم شروع شد.

پارچه لخت و قرمز، نرم روی هوا سر می خورد. موج بر می داشت. چین می خورد و به دور چوبی که به آن متصل بود جمع می شد. دوباره با تکان بعدی از چوب جدا می شد و از روی سرمان عبور می کرد.

پرچم در آسمانِ بالای سر من، می رفت و می آمد. قرمز. آبی. قرمز. آبی. قرمز.

دام دام. دام دام. د د دام دام.

دمام ها صدای بم وبلندی داشتند. یک ضربه. دو ضربه. کم کم ریتم جان گرفت.

دمام زن ها با هر ضربه ای که به دمام ها می زدند سر و گردنشان را تکان می دادند. چیزی شبیه رقص. اما خیلی تلخ.

صدای سنج ها بلند شد. چی چی . چی چی

د د دام دادام     دام دام

چی چی

ت ت تات تا تام     دام دام

چ چ چک چچک     چی چی

چ چ چک چچک      دام دام

می دیدم که صورت پسر های سنج و دمام زن مچاله شد. داشتند گریه می کردند و دمام می زدند.

چ چ چک. دام دام...

با اشاره ی مردی که گفته بود حیدر، کم کم ضربات قطع می شد.سنج زنی کاملا متوقف شد. صدای دمام ضعیف شد و ضربه ها فاصله دار. حالا دیگر فقط یک نفر داشت دمام می زد. برادر مهران. تک و تنها. با قیافه ای جدی ولی ناراحت.

برادر مهران اغلب پیش خانواده نبود چون در کارخانه ای خارج از شهر کار می کرد و فقط آخر هفته ها می آمد و به پدر و مادرش سر می زد. آخر هفته ها و البته این روزها.

مردی که گفته بود حیدر بلند و کشدار طوری که رگ های گردن و پیشانی اش بیرون زد و صورتش کبود شد گفت : یا حسین

برادر مهران دمام را رها کرد و تقریبا غش کرد.

سکوت شد. گوشم سوت می کشید و ذهنم هنوز صدای سنج و دمام را مرور می کرد.

تقریبا دو ماه بعد دختر آقای کمالی شوهر کرد. بی سر وصدا.

به برادر جدی مهران.

جدی ولی ناراحت. جدی ولی خوشحال.

چ چ چک چچک . د د دام دارام.

 دام دام.  

فرصت

پیرزن می خواست درد دل کنه. صدای ناله اش هی بلند می شد هی کم می شد…صدای قرآن از دور می اومد. برای کی قرآن می خوندن؟ بچه ها؟ بزرگترها؟ بچه ها که قرآن خوندن نمی خوان! پیرزن داشت درد دل می کرد. من داشتم قبر رو می شستم. هی الکی می شستم تا پیرزن بره. هی الکی می شستم تا پیرزن بره، هی الکی می شستم…هی الکی، پیرزن نرفت، عوضش نشست برا مرده ی من فاتحه داد. برا مرده ی من، من…هی حرف زد: خواهرت بود؟

چادرم را کشیدم روی صورتم. یه پیش دستی خرما گذاشت روی قبر: خیرات…من نوه ام اینجاس، من بزرگش کردم، بزرگ نبود! کلاس سوم بود…

اگه بزرک نبود برا کی خیرات می داد؟ برا خودش؟ بچه که خیرات نمی خواد.

برادرت بود؟

جواب ندادم. صدای لا اله الا الله گفتن مردها اومد. بعد جنازه به دست رد شدن. باید هفت قدم دنبال جنازه می رفتم. هفت قدم. بلند شدم. جنازه سریع جلو رفت. جنازه همیشه سریعتر ار آدم می ره.

پیرزن گفت: برا بدبختی کشیدن هنوز بچه ای

هفت قدم شروع شد: یک…برا…دو…بدبختی…سه…کشیدن…چهار…هنوز…پنج…بچه ای…شش…بچه ام…هفت…بچه ام، بچه ام بود. برادرم نبود، بچه ام بود. مامان! ندارم، نداشتم، از کجا می آوردم؟ بابای بی غیرتش…به خدا اگه داشتم برا تمام سرطانیا موز می خریدم. تقصیر منه…؟

برگشتم، خواستم درد دل کنم. نبود، پیرزن نبود.