اما فیلم ((تاجر ونیزی)) که بر می گردد به قرن 16 میلادی و جامعه ای جبار که در آن کینه توزی و تعصب و رنج درمانده بودن درگرداب اقلیت ها حرف اول را می زند و آنچه که اصل است و آیین و قانون، حرمت و حراست  سرمایه است و نه شأن انسانی و ما را پرت می کند به جهانی برساخته که در آن آشوب وتلاطم، ضجه می زند و غرور انسانی  لگدمال چنان تحقیری که  تا فرصتی یافته و می خواهد خودی نشان دهد حتی در ازای طلبی، جز  تکه ای گوشت آدمی، چیزی ارضایش نمی کند. اگر هم سراغی از عشق است وصلح و آرامش، باید که از اکسیر سرمایه بهره ای گیری و پای به وادی های دوری نهی که جزیره ای تنها انتظارت را می کشد. جان سخن در این فیلم از ((آنتونیو)) ست که اشرافزاده ای مسیحی است و رفاقت چنان برایش عزیز، که بخاطر دوستش ((باسانیو )) مبلغی از یک ربا خوار یهودی به نام ((شایلاک)) قرض می کند که او با شکوه وجلال به دیدار ((پورشا)) ی زیبایی بشتابد که در دل انگیزی جزیره ای مکان دارد و هر که را که سودای نام آوریست بدانجا می رود. چرا که هر کس دل ((پورشا)) را می ربود ومعمایی را می گشود، صاحب گنج وزیوری بی حساب نیز می شد.

((آنتونیو)) که همواره ((شایلاک)) و دیگر غیر همکیشان را به تبعیت از سنت عصر در سرزمین اش، خوار و پست پنداشته و شکاف و مرزی بین خودی و غیر خودی قائل بود. قرض را می گیرد و و اما با شرط عجیبی. آن هم اینکه اگر نتواند آن را به موقع بپردازد، پوندی از گوشت تن اش را بدهد. آن هم هرجایی از بدن که ((شایلاک)) خود انتخاب می کند. ولی ((آنتونیو)) که در اثر از بین رفتن کشتی های تجاری اش، دچار ورشکستگی شده و ناتوان در باز پرداخت قرض اش، قانون سرمایه قوی تر از آن که بشود حتی یک اشرافزاده را از مهلکه به در برد. سینه اش را می خواهند بشکافند و دل اش را در ترازو نهند که ((پورشا)) ی شاد در کناردختر ((شایلاک)) که با کمند عشق از حصار های تنگ قومیت و دگم اندیشی گریخته است در شمایل وکیلانی حاذق به یاری ((آنتونیو)) آمده  و بی آنکه شناخته شوند با تاویلی انسانی و دگرگونه از قانون، با تکیه بر فروتنی ها او را از حکمی که به مرگ اش منجر می شد رها میکنند. ((شایلاک)) نیز که خود را در این جامعه همیشه بازنده می بیند، غرق در یأس و آشفتگی باز آتش کینه هایش را شعله ور می بیند. فرجامی که تلخ است و نوعی تصویر از ستیزی نابرابر در زمانه، که دنیا را از عطر انتحاری پر می کند که افتادگان باز از آن چسبیده و انتقام را سرودی می سازند.

زنده یاد ((مجتبی مینوی)) در ((پا نزده گفتار)) در خصوص ((تاجر ونیزی)) چنین می گوید: << اصل این قصه بر می گردد به قانون رومی ها در چهار و نیم صد سال  قبل از میلاد و این قصه بصورت مکرر در ادبیات شرق وغرب تکرار شده است. >>

برگردیم به بازی های فیلم که (( آل پاچینو)) در نقش ((تاجر ونیزی))، عظمتی را که از او در فیلم ((پدر خوانده)) شاهد بودیم، همچنان تجدید کرده است. ((آل پاچینو)) یی  افسانه ی هالیوود است چنین نیز حیرت انگیز خواهد ماند. او که تاکنون دو بار موفق به دریافت جایزه اسکار شده و در آسمان هنر، ستاره ای بی بدیل است وباز معتقد که : << باگذشت 60 سال از سن خود احساس می کنم هنوز هم کاری ماندگار برای سینما انجام نداده ام. >>

مایکل راد فورد با ((تاجر ونیزی)) کاری کرده که ندای صلح و برابری انسانها  گرامی داشته شده  و صحنه های ((ونیز)) فیلم اش تابلوهایی قاب شده و جانداری گردیده اند. که در موزه ای عتیق اند و روشنایی ها و سایه ها همه خیال پرورند و زیبا. صحنه های جزیره نیز که گویی از فرهنگ فولکلوریک شرق وام گرفته شده اند حکایت از دنیایی رویایی و آرمان گونه دارند که سلطانی با امپراتور عشق است.